Resultaten voortraject rond Vlaams filmerfgoed gepubliceerd
Vlaamse langspeelfilms van voor 2010, zoals De Helaasheid der Dingen en Iedereen Beroemd, kunnen vandaag veelal niet meer vertoond worden omdat ze enkel nog bestaan op pellicule. In onze bioscopen en filmzalen is digitale projectie ondertussen standaard geworden, maar een groot deel van het filmerfgoed heeft nog geen hoogwaardige digitale kopie. In het kader van het Ontwerpprogramma Digitale Transformatie 2025-2029 werkten meemoo, VAF en Cinematek een projectvoorstel uit voor een aanpak rond de restauratie, digitalisering en ontsluiting van een selectie van het Vlaamse filmerfgoed, opdat deze films opnieuw beschikbaar en zichtbaar gemaakt kunnen worden voor een breed publiek.
Situering van het project
Rond 2010 heeft er zich in alle stilte een ‘paradigmashift’ voltrokken in de vertoning van de bioscoopfilm. Waar de voorbije honderd jaar film steeds vertoond werd op pellicule, is er op korte tijd een omslag gemaakt naar de digitale vertoning op DCP (digital cinema package). Daardoor zijn bijna alle cinemazalen vandaag voorzien op digitale vertoning, op een aantal locaties na die nog film op pellicule kunnen programmeren. Voor nieuwe films is dat uiteraard geen probleem, maar voor de grote meerderheid van de Vlaamse films uit het verleden zijn er geen digitale versies in voldoende hoge kwaliteit beschikbaar. Dat geldt voor een hele reeks Vlaamse klassiekers, zoals De Helaasheid der Dingen, Rosie, Iedereen Beroemd, Een Ander Zijn Geluk, Het Gezin van Paemel, of De Leeuw van Vlaanderen.
Het Ontwerpprogramma Digitale Transformatie 2025-2029 voorzag in een opstartfinanciering, waarmee in de loop van 2024-2025 een voorbereidend traject voor een digitaliseringsproject rond het Vlaamse filmerfgoed werd uitgewerkt.
Binnen de scope van de voorbereiding zat het inventariseren en selecteren van mogelijk te digitaliseren/restaureren relevante Vlaamse films. Dergelijke selectie liet ook een gerichtere kostenraming toe van het digitaliseringsproject dat hier mogelijk op volgt. Daarnaast werd in het voortraject ook een verkennend onderzoek gevoerd naar de mogelijke inzet van AI in filmrestauratie en werden de voorwaarden bepaald voor het duurzaam archiveren van de gedigitaliseerde en gerestaureerde films. Tot slot werd verkend hoe de gedigitaliseerde films opnieuw ontsloten kunnen worden en een publiek kunnen bereiken.
Resultaten
Het resultaat is een concreet voorstel tot uitvoeringsmodel voor de restauratie, bewaring en valorisering van 50 Vlaamse langspeelfilms, gespreid over 5 jaar. Met onder meer:
- een selectie van 50 langspeelfilms en een reservelijst met 45 titels
- technische aanbevelingen voor de resultaten van een mogelijke digitalisering
- het kostenplaatje van de digitalisering, restauratie en valorisatie - inclusief ondertiteling en audiodescriptie
- een scenario voor duurzame bewaring en beheer
- mogelijkheden om de films opnieuw tot bij het publiek brengen
Conclusies
- Het voorbereidingstraject maakte duidelijk dat een duurzaam restauratiebeleid voor Vlaamse filmerfgoed meer vraagt dan enkel technische digitalisering. Restauratie, duurzame bewaring, toegankelijkheid en publiekswerking blijken sterk met elkaar verbonden en moeten als één geïntegreerd geheel worden benaderd. Daarom werd binnen het voorstel bewust evenveel aandacht voorzien voor toegankelijkheid en publiekswerking, met onder meer meertalige ondertitels en audiodescriptie, zodat de gerestaureerde films een zo breed mogelijk publiek kunnen bereiken.
- Het vooronderzoek toont aan dat er vandaag voldoende kennis en expertise aanwezig is om een grootschalig digitaliserings- en restauratietraject op te starten. Tegelijk heeft het traject er ook voor gezorgd dat we al enkele cruciale voorbereidingen namen. Zo werden prioritaire films geselecteerd, technische vereisten opgelijst, marktbevragingen uitgevoerd en mogelijke modellen voor duurzame bewaring onderzocht. Daardoor ligt er vandaag een concrete en realistische basis klaar, waarop snel verder gebouwd kan worden.
- Binnen dit voorbereidingstraject is bewust gekozen om de focus te leggen op Vlaamse langspeelfilms met erfgoedwaarde. Voor andere filmcategorieën, zoals kortfilm en documentaire, is bijkomend gespecialiseerd onderzoek en verdere inhoudelijke afbakening nodig om tot een even onderbouwde aanpak en raming te komen.
- Tegelijk bevestigt het traject ook de urgentie van verdere actie. De fysieke staat van analoge filmkopieën blijft achteruitgaan, waardoor uitstel het risico op onherstelbaar kwaliteitsverlies verhoogt. Het huidige momentum biedt bovendien kansen: de (internationale) aandacht voor Vlaamse cinema creëert ook mogelijkheden om hernieuwde belangstelling te wekken voor het Vlaamse filmerfgoed. Verdere investeringen zijn daarom essentieel om dit audiovisueel erfgoed duurzaam veilig te stellen én opnieuw zichtbaar te maken voor het publiek.